[ Page principale | La Bible | la Foi - l'Évangile | Affermissement | Dťfense de la foi | ]

 


 

Tokony hitandrina

ny sabata ve

ny kristiana?

 

H. LaŁgt

 

 

ďLe chrťtien doit-il observer le sabbat?Ē

Bibles et Publications Chrťtiennes

30, rue Chateauvert F-26000 Valence


 

Fizahan-takila >

 


 

Fampidirana

1-                  Ny foto-pampianarana kristiana momba ny sabata

1.1              Ny fahefaníny lalŗna sy ny sabata ary ny lanjany

1.2              Inona no anjara asaníny lalŗna?

1.3              Ny fomba fijery kristiana

1.4              Ny toeraníny sabata ao aminíny lalŗna

1.5              Ny kristiana sy ny sabata

 

2-                  Ny sabata ao aminíny Testamenta Vaovao

2.1 ††††††† Ny sabata ao aminíireo filazantsara

2.2 ††††††† Ny sabata ao aminíny Asaníny Apostoly

2.3 ††††††† Ny sabata ao aminíireo Epistily

 

3-                  Fampitahana ny andro voalohany sy ny andro fahafito aminíny herinandro

3.1 ††††††† Ny asabotsy sy ny vaninandroníny lalŗna

3.2 ††††††† Ny alahady sy ny vaninandroníny fahasoavana

 

4-                  Valim-panontaniana sasantsasany

4.1 ††††††† Genesisy 2.3

4.2 ††††††† Eksodosy 20.8

4.3 ††††††† Matio 24.20

4.4 ††††††† Hebreo 4.9

4.5 ††††††† Ny sabata sy ny fahafahana kristiana

5

 

6

 

6

7

9

11

14

 

 

15

15

18

19

 

 

20

 

21

 

23

 

27

27

28

30

31

33


 

Fampidirana

 

Ny famakiana ireo epistily ao aminíny Testamenta Vaovao dia ampy ahitana fa ny sabata dia tsy mitana voalohan-toerana ao aminíny foto-pampianarana kristiana, ary tsy mety raha dia mitarazoka loatra aminíio ny mpino. Ny zavatra hita anefa dia maneho fa izay tsy nahazo fampianarana tsara ny aminíio lohahevitra io, dia mahatsapa fahasarotana maro hialŗny aminíny tsy maintsy itandremana ny sabata. Na dia tsy mitandrina izany intsony aza izy, dia matetika tsy afaka ao am-pony ny fahatsapana hoe tsy manao ny sitraponíAndriamanitra. Enga anie ny olona toy izany, mba hotahianíny Tompo aminíny famakiana ity lahatsoratra ity, izay nosoratana mba hifanampianíny mpirahalahy.


 

1-                Ny foto-pampianarana kristiana momba ny sabata

 

Ndeha aloha tsahivina ny momba ny fahefaníny lalŗna sy ny tanjony, alohaníny hanazavana ny toerana misy ny kristiana manoloana ny sabata. Ho hitaníny mpamaky aminíizany fa tsy manamaivana na dia iray aza aminíny TeniníAndriamanitra isika.

 

1.1             Ny fahefaníny lalŗna sy ny sabata ary ny lanjany

Taminíny fomba manetriketrika indrindra no nanomezana ny lalŗna aníi Isiraely tao Sinay: ďÖ dia nisy kotrokorana sy helatra ary rahona matevina teo aminíny tendrombohitra, ary nisy feoníanjomara mafy indrindra, dia toran-kovitra ny olona rehetra izay teo an-tobyÖ Ary ny tendrombohitra Sinay nivoa-tsetroka avokoa, satria Jehovah nidina teo amboniny tao anaty afoĒ[1]. Ny Testamenta Taloha iray manontolo dia manambara ny fahefaníny lalŗna, satria izany no antoky ny voninahitríi Jehovah izay nanome azy. Manantitra ny lafiny ara-moraly ny aminíny lalŗna ny mpaminany, ary koa ny sabata izay didy fahefatríio lalŗna io. Ny Testamenta Vaovao koa dia tena hentitra momba ny fahefaníny lalŗna:

ďMandra-pahafoananíny lanitra sy ny tany, dia tsy hisy ho foana akory aminíny lalŗna, na dia litera iray na tendron-tsoratra iray aza, mandra-pahatanterakíizy rehetraĒ[2]. Ho tanteraka ny fanekena io fahefana io rehefa hitsara izay miafina any am-po Andriamanitra: ďFa izay nanota nanana ny lalŗna kosa dia hotsaraina araka ny lalŗnaĒ[3].

Tsy mahagaga izany raha toa misy kristiana tia sy manaja ny fivavahana ka mametra-panontaniana momba ny lalŗna sy ny sabata. Tsy hilazana izy hoe nilaozaníny toetríandro na nofoanana ny lalŗna. Tsy ampy izany fanazavana izany ho aníny olona manaja ny Teny: moa ve tsy Andriamanitra no nanome ny lalŗna? Aleo kokoa dinihina ny tanjona nanomezana ny lalŗna, sy ny olona iantefany, izany hoe iza no tokony hitandrina azy.

 

1.2             Inona no anjara asaníny lalŗna?

Nomena aníi Isiraely ny lalŗna ary nampanantenaina fiainana izay manatanteraka azy. Nefa tsy nisy olona na dia iray aza afaka nanaja azy tanteraka, afa-tsy ny Tompo Jesoa. NavelaníAndriamanitra nanandrana izany anefa ny olona mba hanaporofoana amintsika fa tsy afaka mahazo ny fiainana aminíny fanatanterahany ny lalŗna ny olombelona. Ny notadiaviníAndriamanitra, dia ny hahatonga antsika ho aminíilay hany lŗlana mitondra ho aminíny famonjena, dia i Jesoa Kristy. Ny lalŗna izany no mitarika antsika mandra-pahatongantsika eo aminíi Kristy: izy no mampahalala antsika ny aminíny ota[4].

Ankoatra izany, dia milaza amintsika ny Soratra Masina fa ny lalŗna no heriníny ota[5]. Mahita ny heriny manontolo ao aminíny olombelona ny ota rehefa misy lalŗna hodikaina. Izany no mahatonga ny lalŗna ho fanompoana mitondra ozona sy fahafatesana[6]: ataovy eo ambany lalŗna ny olona iray, dia hanjary ozona ho azy izany, satria tsy afaka ny hanatanteraka izany izy.

Koa ahoana ŗry no hahafahana aminíio ozoníny lalŗna io, sady hanekena fa Andriamanitra no nanome azy ary tsy azo ovŗna ny fahefany? Tsotra: tsy voafehiníny lalŗna intsony ny kristiana satria efa maty ny aminíny lalŗna[7], na dia manan-kery mandrakizay aza io lalŗna io. Ndeha izany hojerena ny tena toerana misy ny mpino.

 

1.3             Ny fomba fijery kristiana

Ampianariníny Testamenta Vaovao antsika fa ny olombelona dia ratsy tsy misy fanafana[8] ary very. Tsy misy afa-tsy lŗlana iray no ahazoany miala aminíizany toerana mahatsiravina misy azy izany: ny fahafatesana. Ary izany indrindra no miseho aminíny mpino: maty izy, fa miara-maty aminíi Kristy[9], ka noho izany, dia maty ny aminíny ota[10] sy maty ny aminíny lalŗna[11]. Tsy ny toetrany voalohany intsony no iainany, na ny maha zanakíi Adama azy, izay tomponíandraikitra manoloana ny fieritreretany, na ny maha zanakíi Isiraely azy, izay voatery hanaraka ny lalŗna. Ny hany fiainana ekeny hoe azy, dia fiainana fitsanganana aminíny maty. Andaniny, ny fiainany dia miara-miafina aminíi Kristy ao aminíAndriamanitra[12], ankilany, ny fiainany dia tena ny fiainaníi Kristy. ďTsy izaho intsony no velona, fa Kristy no velona ato anatikoĒ[13].

Rehefa tonga kristiana ny olona dia maty ny aminíny toetrany voalohany, ary foana tanteraka ho mandrakizay ny famehezana azy aminíny lalŗna[14]. Miray aminíi Kristy izy ankehitriny: ny hany fitsipi-pitondrantenany dia ny fanahafana aníAndriamanitra, Andriamanitra ao anatina olona, izany hoe Jesoa Kristy[15]. Tsy miseho amina fanarahana lalŗna voafaritra mazava tsy akory io fitsipika io, fa, ny marimarina kokoa, dia amina foto-pisainana: mandeha aminíny fitiavana, aminíny mazava, aminíny fitarihaníny Fanahy MasinaÖ

Ny fandehanana toy izany, aminíny lafiny ara-moraly, dia ambony kokoa noho izay takianíny lalŗna. Ohatra, hoy ny lalŗna hoe: ďAza mangalatraĒ[16], fa ny apostoly kosa dia mampirisika hoe: ďAoka izay nangalatra tsy hangalatra intsony; fa aleo hikely aina ka hiasa izay tsara aminíny tŗnany, mba hisy homeny izay tsy mananaĒ[17]. Ny fahasoavana dia manameloka ny fangalarana, nefa tsy izany ihany, fa, amboniníizany, mampirisika ny hanome araka ny tora-po, fo manjary afaka mitia, sy noho ny heriníny Fanahy Masina. Hany ka: ďIzay tia ny namany dia efa nahatanteraka ny lalŗnaĒ[18]. Raha izany ŗry ny zava-misy, satria ny kristiana dia manana toetra sy hery mihoatra izay takianíny lalŗna, nahoana izy no tsy mitandrina an-tsitrapo ny sabata, nefa anisaníny lalŗna io? Ny valiníizany fanontaniana ó nampieritreritra mpino tso-po maro ó izany dia satria manana toerana manokana ao aminíny lalŗna ny sabata.

 

1.4             Ny toeraníny sabata ao aminíny lalŗna

Manana toerana tena mavesa-danja ao aminíny lalŗna ny sabata. Raha jerena tsara ny didiníi Mosesy, dia hita fa mifamatotra aminíny tsirairay aminíizy ireo ny sabata; raha ny mpaminany indray no dinihina, dia saika izy rehetra no manantitra ny momba ny sabata[19]. Farany, ao aminíny Didy Folo nomena tao Sinay, dia manana toerana manokana ny sabata, satria misy lafiny mivohitra tahaka ny didy hanajana ny ray aman-dreny, dia ny fahatsiarovana ny fitsaharaníAndriamanitra taminíny fahariana; fa ny didy hafa dia fandrarŗna ranofotsiny. Koa tsy mahagaga izany raha nankamaminíny Isiraelita tia vavaka tokoa ny nanaja azy io[20].

Mbola misy toetraníny sabata hafa koa izay mampiavaka azy tanteraka aminíireo didy hafa: ny sabata dia mifamatotra aminíny fahefaníAndriamanitra irery ihany. Nahoana no tokony notandremana ny sabata? Satria izany no nolazainíi Jehovah. Izay ihany no antony, fa ao aminíireo didy hafa kosa, dia misy antony faharoa, dia ny fifandraisaníizy ireo aminíny feoníny fieritreretana.

 

Misy lafiny roa ny lalŗna:

-          Lafiny ara-moraly izay mifandraika aminíny feoníny fieritreretana ara-boa-janahariníny olombelona. Araka izany, ny jentilisa tarihiníny feoníny fieritreretany fotsiny dia ho afaka manaraka ny ankabeazaníny didy ao aminíny lalŗna[21].

-          Lafiny fifandraisana, izay tsy mikasika afa-tsy ny vahoaka Isiraely, vahoakaníAndriamanitra tetỳ an-tany izay nomena ny lalŗna ho fanekena. Raha izay lafiny izay no jerena, dia ny sabata no didy votoatiny ao aminíny lalŗna; izy ihany dia efa fanekena, famantarana eo aminíi Jehovah sy ny vahoakany etỳ an-tany: ďHenemana no hanaovana raharaha; fa ny andro fahafito dia tena fitsaharana ka masina ho aníi Jehovah: izay rehetra manao raharaha aminíny andro Sabata dia hatao maty tokoa. Dia hotandremaníny Zanakíi Isiraely ny Sabata hankatoavany azy hatraminíny taranany fara mandimby, dia fanekena mandrakizay izany. Ho famantarana amiko sy aminíny Zanakíi Isiraely mandrakizay izany; fa taminíny henemana no nanaovaníi Jehovah ny lanitra sy ny tany, ary taminíny andro fahafito dia nitsahatra Izy ka niala sasatraĒ[22]. Io famantarana io dia mifanaraka aminíny fanirianíAndriamanitra handraisaníny vahoakany etỳ an-tany anjara aminíny fitsaharany taminíny fahariana.

Raha izay dikany izay no jerena, dia mbola talohaníny lalŗna aza ny sabata[23], saingy naveriny indray tao aminíny didy fahefatra, mifanaraka tanteraka aminíny nanavotana ny vahoaka Isiraely avy taminíny fanandevozana tany Egypta: ďÖ tŗnana mahery sy sandry nahinjitra no nitondraníi Jehovah Andriamanitrao anao nivoaka avy tany (Egypta); izany no nandidianíi Jehovah Andriamanitrao anao hitandrina ny andro SabataĒ[24].

Raha famantarana ny fifidianana tao aminíi Abrahama ny famorŗna[25], ny sabata kosa dia famantarana ny fanekena taminíi Jehovah, izay nanamasina ho Azy vahoaka hisitraka ny fitsaharany taminíny fahariana voalohany[26]. Mba hahatonga ny sabata ho tena famantarana mampiavaka, dia tsy maintsy tsy nisy ifandraisany aminíny feoníny fieritreretana izy.

 

1.5    Ny kristiana sy ny sabata

Ny lalŗnaníi Mosesy, ary noho izany, ny sabata, dia mbola voarakotry ny fahefana avy aminíAndriamanitra hatrany. Manaiky izany ny kristiana, saingy tsy eo ambaniníizany lalŗna izany intsony. Afaka taminíny ozoníio lalŗna io tokoa mantsy izy, lalŗna izay amboniníny fahefany, satria maty niaraka taminíi Kristy, ary indrindra indrindra maty ny aminíny lalŗna, ary niara-natsangana taminíi Kristy: Kristy izany hatraminíizao no antony ahavelomany, ombaníny heriníny Fanahy Masina.

Io fiainana fitsanganana taminíny maty io dia manatanteraka an-tsitrapo ny lafiny ara-moraly aminíny lalŗna, izay mifanaraka rahateo aminíny feoníny fieritreretana ara-boajanahary. Fa mifanohitra aminíizany kosa, dia tsy misy idirany mihitsy aminíny lafiny fifandraisana ao aminíny lalŗna, izay mikasika ny vahoaka Isiraely manokana. Ny sabata, izay mariky ny fanekena sy fiombonana taminíi Jehovah sy ny vahoakany tetỳ an-tany, dia tsy misy idiraníny feoníny fieritreretana, ary aníio lafiny faharoa aminíny lalŗna io ihany. Noho izany, dia afaka ny aminíny sabata ny kristiana.

2. Ny sabata ao aminíny Testamenta Vaovao

 

Ireo famelabelarana foto-pampianarana natao hatreto dia tokony ho ampy hanafaka ny mpino izay misalasala momba ny sabata. Ndeha anefa hojerena ny fomba nitandremaníny Tompo sy ny Fiangonana tany am-boalohany ny sabata. In-60 any ho any[27] no voatanisa ao aminíny Testamenta Vaovao ny sabata; ny ankabeazaníireo filazana ireo dia ao aminíny Filazantsara sy ny Asaníny Apostoly; iray ihany no ao aminíny Epistily.

 

2.1 Ny sabata ao aminíireo filazantsara

Teraka ďtao ambaniníny lalŗnaĒ[28] ny Tompo, noforŗna ny andro fahavalo, ary nitandrina ny andro sabata toy ireo fety jiosy hafa. Nefa, na dia nitandrina ny lalŗna aza ny Tompo, dia nasehony fa misy fomba vaovao ifandraisana aminíAndriamanitra izay haorina. Ohatra, ao amina filazana maromaro ny sabata ao aminíny filazantsara, dia anterina ny fanohitohinaníny Tompo ny fihevitry ny Jiosy momba izany. Raha toa sitraponíAndriamanitra ny hitandremantsika ny sabata, dia tsy ho toy izany mihitsy ny zava-nisy. Antony telo lehibe no omeníny Tompo aminíny tsy anarahany ireo fady aminíny sabata:

1)      Voalohany, Izy no ďTomponíny sabataĒ[29]. Nanimbazimba ny sabata ireo mpisorona taminíny fanompoana tao aminíny tempoly, satria ny tempoly no nanana lanja kokoa noho ny sabata. Koa mainka takona ny sabata, manoloana ny Tompo Izy tenany mihitsy, Izay lehibe lavitra noho ny tempoly. Afaka manao izay tiany aminíny sabata Izy, satria Izy no nanao io didy io: Izy no Tompony. Ndeha horaisintsika ohatra ny tokantrano iray izay misy efitrano iray rarŗníny tompon-trano tsy hidirana. Izy irery no afaka miditra ao, ary, mazava ho azy, ireo izay miaraka aminy. Ny mpianatra dia iray niaraka taminíny Tompo, ka noho izany, tsy meloka raha tsy nitandrina ny sabata. Fantatsika fa isika koa dia mbola miray aminíny Tompo lalindalina kokoa aza aminíny zavatra rehetra[30].

2)      Manaraka izany, mamaritra tsara ny Tompo fa ny sabata dia natao ho aníny olona, fa tsy ny olona no ho aníny sabata[31]. Nomena ny sabata mba hahafahaníny olona mitsahatra sy mankafỳ ny vokatry ny asany, fa tsy hahatonga ny olona ho andevony. Eto koa i Jesoa, ilay Zanakíolona, dia afaka manao izay tiany aminíny sabata, toy ny tsy nanarahaníi Davida ireo didy raha nolavina sy nila zavatra izy. Ankilany koa, ny fitsaharana entiníny Tompo ho aníny mpanota dia ambony lavitra noho ny fitsaharana aminíny andro fahafito.

3)      Farany, miresaka ny aminíny sabata ny Tompo, ary ampifandraisiny aminíny asaníny Ray izany: ďNy Raiko miasa mandraka ankehitriny, ary Izaho koa miasaĒ[32]. Taorianíny henemana nahariany, dia afaka nitsahatra Andriamanitra, nony nahita fa tena tsara avokoa ny zavatra rehetra nataony[33]: tomombana daholo ny zava-drehetra, tsy nisy hatao intsony. Fa hatraminíny nidiraníny ota tetỳ an-tany kosa, dia tsy afaka nitsahatra intsony Andriamanitra. Toy ny niverina niasa indray Izy, ary indrindra indrindra niasa momba ilay fahariana vaovao. Tsy misy fitsaharana intsony ao aminíny fahariana voalotoÖ[34]. Ny Zanaka, ilay iraky ny Ray, dia miasa tahaka Azy koa, na aminíny andro sabata aza.

2.2 Ny sabata ao aminíny Asaníny Apostoly

Voatanisa in-9 ao aminíny Asaníny Apostoly ny sabata. Ny filazana azy voalohany dia mamaritra ny halaviran-dŗlana azoníny Jiosy naleha rehefa andro sabata[35]. Ny filazana hafa[36] dia mampiseho fa nohararaotiníi Paoly sy ireo mpiara-dia aminy ny andro fahafito fitsaharana teo aminíny firenena, mba hihaonany taminíireo Jiosy, na tany aminíny synagoga, na tany aminíireo toerana nivorianíizy ireo. Tsy tokony hahagaga antsika izany, satria ny Jiosy aloha no nitorianíi Paoly ny Filazantsara, ary aminíny maha mpanompo mavitrika sy manan-tsaina azy, dia nataony izay hanarahana ny fomba mahazatra eo aminíny fivavahana jiosy, mba hampahomby ny fampianarany[37]. Koa aoka tsy hotsoahina aminíireny andinin-tSoratra Masina ireny fa tokony hivory any aminíny synagoga sy aminíny andro sabata ny kristiana. Ny tokony homarihina kosa, dia ny andro Alahady izy ireo no nankalaza ny Fanasŗníny Tompo[38].

Farany, fehiníilay fivoriana nantsoiníny olona sasany tatỳ aoriana hoe ďKonsiliníi JerosalemaĒ, dia nilaza taminíireo mpino avy aminíny jentilisa ny apostoly, ny loholona ary ny rahalahy fa tsy misy fitsipika jiosy na dia iray aza tsy maintsy tandremaníizy ireo, afa-tsy ny mifady izay hena naterina ho aníny sampy, ny ra, ny zavatra kendaina ary ny fijangajangana[39].

2.3 Ny sabata ao aminíireo Epistily

Indray mandeha ihany ny teny hoe sabata no lazaina ao aminíireo Epistily rehetra, izay mamaritra ny foto-pampianarana kristiana. Tokony ho ampy izany hanehoana fa tsy tokony homena lanja manokana tsy akory ny sabata. Amboniníizany aza, ny andininy mitanisa azy dia mampirisika ny mpino hiala aminíireo fombafomba fanao, indrindra ny momba ny sabata: ďKoa aza avela hisy hitsara anareo ny aminíny fihinana, na ny fisotro, na ny andro firavoravoana, na ny voaloham-bolana, na ny Sabata; aloky ny zavatra ho avy ireny, fa ny tenany dia aníi KristyĒ[40]. Noho izany, tsy tokony hatao antony hiadian-kevitra na hifampitsarana mihitsy eo aminíny samy kristiana ny sabata na ireo fomba hafa eo aminíny fivavahana jiosy. Tokony havela ho laharana aoriana ireny ankehitriny, aminíny soatoavina ara-panahy, satria aloky ny zavatra tsy maintsy ho avy ihany. Aoka ŗry havela ny aloka fa aoka kosa isika hifantoka aminíny tena zava-misy, dia i Kristy Izy tenany mihitsy.

Ao aminíny Epistily ho aníny Hebreo dia mbola ahitantsika koa ny fitenenana hoe ďsabata fitsaharanaĒ[41].

Araka ny hanazavana azy ao aoriana, dia tsy ilay fitsaharana aminíny andro fahafito izany, fa fitsaharana mbola ho avy ho aníi Isiraely, ary fitsaharana ao aminíny finoana ho aníny kristiana.

 

3. Fampitahana ny andro voalohany sy ny andro fahafito aminíny herinandro

 

Ny fizarŗna ny fotoana ho herinandro misy andro fito dia vokatry ny asaníAndriamanitra taminíny fahariana. Tsy miankina amina zava-miseho ara-boajanahary tokoa mantsy io, toy ny fizarŗna ny fotoana ho volana sy taona.

Ny andro voalohany sy ny andro farany aminíny herinandro, ny alahady sy asabotsy, dia manana lanja aníohatra manokana, ary ny tsirairay aminíizy ireo dia manamarika vaninandro iray voafaritra aminíny fifandraisaníAndriamanitra sy ny olombelona.

Raha ara-tantara, dia ny andro farany aminíny herinandro aloha no nanan-danja manokana.

 

3.1 Ny asabotsy sy ny vaninandroníny lalŗna

Zavatra maromaro no mampiavaka ny asabotsy:

a)      Io no andro farany aminíny herinandro

b)      Io no andro mifandray aminíny iray aminíny Didy Folo, dia ny fahefatra

d)      Ho aníi Isiraely, dia io no andro fitsaharana aminíny asa fanao andavanandro (tsipihina fa ny voambolana hoe sabata dia tsy midika ho ďasabotsyĒ na ďandro fahafitoĒ, fa ďfitsaharanaĒ, ary nisy andro sabata hafa izay tsy andro fahafito[42].

Azo ampitahaina ireo zavatra telo loha ireo sy ny zavatra mampiavaka ny vaninandroníny lalŗna:

††††††††††† a) Ao amina fiaraha-monina fehezin-dalŗna, ny fitahiana dia azo aminíny fiafaraníny fotoana nanaovana ezaka, ohatra ny fitsaharana dia aminíny faraníny herinandro iasana.

††††††††††† b) Taminíio vaninandro io, ny fifandraisaníAndriamanitra taminíny olombelona dia voalamina tamina didy napetraky ny fahefaníAndriamanitra, ary tsy afaka nanatanteraka izany taminíny heriníny tenany ny olona.

††††††††††† d) Farany, taminíizany vaninandro izany dia ny firoboroboana ara-materialy no tena natao hoe fitahiana. Nampanantenaina aníizay mahatanteraka ny lalŗna ny fiainana[43], nefa ny nantsoina hoe fiainana taminíizany, dia ny fifandraisana mirindra aminíAndriamanitra, momba ny zavatra etỳ an-tany. Firaisana taminíilay Andriamanitra Mpahary izany; ny fiantsoana aníi Isiraely, na taminíizany na aminíny hoavy, dia fiantsoana etỳ an-tany. Marihina fa tsy ho ela Andriamanitra dia hiresaka fitahiana etỳ an-tany indray, rehefa voaverina aminíny laoniny ny fifandraisana aminíi Isiraely, noho ny raníi Kristy: hiverina hahazo ny toerana sahaza azy indray, aminíizay, ny sabata[44].

 

3.2 Ny alahady sy ny vaninandroníny fahasoavana

Ny alahady koa dia manan-toetra mampiavaka azy:

††††††††††† a) Andro fiaingana io, andro voalohany aminíny herinandro.

††††††††††† b) Io no andro nitsangananíny Tompo Jesoa taminíny maty.

††††††††††† d) Farany, io ilay ďandro fahavaloĒ, hanamarihana izay hita ao aminíireo didy momba ny fisoronana, izany hoe andro fanavaozana, andro tsy voafehiníny fahariana voalohany, andro izay nandatsahana ny FanahiníAndriamanitra[45].

Mazava ny dikany raha ampitahaina aminíny vaninandroníny fahasoavana:

a)   Mandritra io vaninandro io, dia omena ho fiaingŗníny fiainana kristiana ny aina: ďRaha tsy ateraka indray ny olona, dia tsy mahazo mahita ny fanjakŗníAndriamanitraĒ[46].

b)      Rehefa fiainana no resahina, dia fiainana fitsanganana aminíny maty no tiana hambara, zavatra tena tsy misy ivelaníny ara-boajanahary mihitsy: ďKoa raha misy olona ao aminíi Kristy, dia olom-baovao izy; efa lasa ny zavatra taloha, indreo, efa tonga vaovao ireoĒ[47].

d) Ny vaninandroníny fahasoavana dia voamariky ny fahatongavaníny Fanahy Masina, taminíny andro alahady, taminíny androníny Pentekosta[48]. Tetsy andaniny, ďFanahy iray ihany no nanaovam-batisaĒ ny mpino rehetra ďho tena irayĒ[49], dia ny vahoakaníAndriamanitra any an-danitra, tetsy ankilany, ďny heriníny fiainana ho avyĒ[50] niseho taminíio andro io dia efa nialoha sahady ilay andro lehibe fahavalo etỳ an-tany, dia ny androníny fanjakana arivo taona.

Satria izany ny andro voalohany aminíny herinandro no manamarika ny vaninandroníny fahasoavana, dia mety hahagaga ihany ny tsy fisiana fampianarana mazava momba ny fitandremana io andro io. Ny zava-misy, dia mampiseho fifanoherana hafa koa eo aminíny andro voalohany sy ny andro farany aminíny herinandro izany: tsy ďsabata kristianaĒ velively ny alahady, satria tsy mitandrina andro, na volana, na fotoana, na taona ny kristiana[51]. Tsy manampatra ny fahefany aminíny olom-boavidiny ny Tompo, tsy mamerimberina aminy izay faniriany, mba tiany ny fontsika hahay mifantoka aminíny zavatra kely indrindra maneho ny sitrapony: marina izany, na ny aminíny fomba ivavahana aminíny Ray, na ny aminíny andro tsara anaovana izany ao aminíny fiangonana. Noho izany, dia raisintsika ho tombontsoa, fa tsy didy, ny fahafahana mivory ho fiangonana isaky ny alahady mba hivavahana sy hankalazana ny Fanasŗníny Tompo.

Mba hampazava tsara amintsika ny heviny momba izany, dia niaraka taminíny mpianany ny Tompo ny alahady roa taorianíny nitsanganany taminíny maty[52]. Amboniníizany, andro alahady no nivorianíireo kristiana voalohany mba ďhamaky ny mofoĒ[53], ho fahatsiarovana ny asaníny Tompo Jesoa. Farany, marihina fa ny rakitra ho aníireo mpino nila izany dia natao koa taminíny andro voalohany aminíny herinandro[54] , ary io andro io ihany koa no nofidiníny Tompo hanomezany farany ho aníny apostoly Jaona[55] ny fanambarŗna raketiníny Soratra Masina.

Fehiny, ny andro voalohany aminíny herinandro, dia ny alahady izany, no tena ďandroníny TompoĒ marina tokoa[56]. Toy ny efa nohamasinina io ho aníny kristiana izay mahatsiaro fa rehefa avy tao am-pasana ny Tompo taminíny andro sabata, dia nitsangana ho mpandresy taminíny andro voalohany aminíny herinandro. Mahakasika lalina ny foníny mino izany, ary mampahatsiahy izany ireo hira kanto maro:

ďNandresy aníi Satana sy izao tontolo izao

Ilay ZanakíAndriamanitra ka nivoaka ny fasana:

Ny hovitra noho ny haizin-kitroka

Dia voasoloníilay andro tsara indrindraĒ[57].

 


 

4. Valim-panontaniana sasantsasany

4.1 Genesisy 2. 3:

ďAry Andriamanitra nitahy ny andro fahafito sy nanamasina azyĒ. Tsy mampiseho ve io andininy io fa tsy azo ovŗna ny sabata ary natao ho aníny olona rehetra?

Io andininy notanisaina io dia tsy misy baiko na inona na inona: nitahy ny andro fahafito Andriamanitra ary nanamasina azy ho Azy manokana, taminíny fomba tsy azo ovŗna angamba, nefa tsy misy na inona na inona angatahina aminíny olombelona ao aminíio andininy io. Tsy fantatra rahateo ny sabata nandritra ireo taonjato maro talohaníi Mosesy. Tsy vitsy ny antsipiriany voatantara momba ny fiainana ara-pivavahaníireo patriarka: nisy ny alitara, ny sorona, ny ampahafolon-karena, ny fety, ny famorana, nefa tsy misy teny indraim-bava akory mampihevitra ny tokony hitandremana ny sabata.

Tsy nahafantatra ny sabata i Mosesy raha tsy taorianíny nanafahana ny vahoaka avy tany Egypta, ka ny voalohany taminíizany dia taminíny fanangonana ny mana[58], ary manaraka izany mazava kokoa, dia taminíny nanambarŗna ny lalŗna tao Sinay[59]. Teo vao nampifandraisina taminíny asaníAndriamanitra taminíny fahariana ny dikaníny sabata, araka ny voalazaníi Nehemia hoe: ďEfa nidina tao amboniníny tendrombohitra Sinay IanaoÖ ary nampahalala azy ny Sabatanao masinaĒ[60].

Fehiny, na dia voalaza aza ny momba ny andro fahafito dieny aminíny fanombohaníny Genesisy, dia tsy fantatra talohaníi Mosesy[61] ny sabata, ary tsy mahakasika afa-tsy ny vahoaka Isiraely, satria io no mari-panekena ho azy, araka ny efa voazava.

4.2 Eksodosy 20. 8:

ďMahatsiarova ny andro sabata hanamasina azyĒ. Anisaníny Didy Folo io, fa tsy lalŗna momba ny fisoronana, koa tsy tokony hotandremaníny kristiana ve ny sabata?

Marina tokoa fa mampiavaka ny Didy Folo aminíny didy hafa rehetra ao aminíny lalŗna ny fomba manetriketrika nanambarŗna azy ireo[62], satria ny rantsantŗnaníAndriamanitra mihitsy no nanoratra azy[63], ary napetraka tao anatiníny fiaraníny fanekena izy ireo[64]. Nilaina ho aníny vahoaka izany fanavahana izany, hatahorany aníAndriamanitra[65]. Na izany aza anefa, tsy navelaníAndriamanitra ho voatahiry ireo vato fisaka nirakitra ny Lalŗna, angamba mba tsy hahatonga azy ireo ho sampy, toy ilay menarana varahina[66].

Aorianíny bokiníi Mosesy, dia tsy misy filazana manokana momba ny Didy Folo intsony ao aminíny Teny.

Ao aminíny Testamenta Vaovao, dia jerena aminíny maha manontolo azy ny lalŗna, ary tsy misy fanamarihana manokana mihitsy momba ny Didy Folo. Mifanohitra aminíizany aza, ny Tompo Jesoa dia nilaza fa ny lehibe indrindra aminíny didy dia ny fitiavana aníi Jehovah, ary ampiany hoe ny manaraka izany dia ny fitiavana ny namana tahaka ny tena[67]; ireo didy roa ireo dia tsy ao aminíny Didy Folo. Ny faharoa moa dia lazaina fa mamintina didy maromaro ao aminíny Didy Folo[68].

Na dia azo avahana aza ny ďfitsipika ny aminíny fanompoam-pivavahanaĒ[69] sy ny fampianarana ara-moraly, dia diso ny filazana hoe azo avahana aminíny lalŗna hafa ny Didy Folo, ao aminíny Testamenta Vaovao. Ny fomba fiteny toy ny hoe ďIzao no didiníAndriamanitraĒ na ďIzao no nolazainíi MosesyĒ dia tsy voafidy manokana ny ampiasana azy[70], ary matetika ny hoe ďlalŗnaníi MosesyĒ dia mirakitra miharihary ny fampianaraníAndriamanitra manontolo ao aminíny boky dimy voalohany †ao aminíny Baiboly (na Pentateoka)[71].

Na inona na inona toeraníny sabata ao aminíny lalŗna, aoka hotsaroana fa ny fahafahaníny kristiana momba ny sabata dia tsy avy aminíny fanafoanana ny lalŗna tsy akory, na ampahany na izy manontolo, fa kosa satria efa maty ny aminíny lalŗna ny kristiana[72].

4.3 Matio 24. 20:

ďFa mivavaha ianareo mba tsy ho aminíny ririnina na ho aminíny Sabata no handosiranareoĒ. Ireo teniníny Tompo ireo ve manaporofo fa hotandremana ny sabata any aoriana any?

Marina tokoa izany, saingy amina andro mbola ho avy. Hangonina aminíizay ny vahoaka Jiosy niodina taminíny fivavahana marina, ary ny tempoly narenina dia holotoiníilay ďfahavetavetana mahatonga fandravanaĒ. Aminíizay fotoana izay, dia ho efa ho nalaina ny Fiangonana[73].

Azo eritreretina fa hotandremana ny sabata any Isiraely, toy ny itandremana azy ankehitriny eo anivoníny vahoaka jiosy, ary hanelingelina ny fandosiraníny vahoaka izany, vahoaka izay iresahaníny filazantsaraníi Matio.

Anterina ihany fa hotandremana ara-dalŗna ny sabata mandritra ny fanjakana arivo taona[74]. Ho tanteraka etỳ an-tany ilay fanirianíAndriamanitra, dia ilay faniriany tsy miova mba hidiraníny olona ao aminíny fitsaharany, noho ny asa fanavotana, mandritra ny fanjakaníi Kristy.

4.4 Hebreo 4. 9:

ďKoa dia mbola misy sabata fitsaharana ho aníny oloníAndriamanitra.Ē Inona no dikaníio andininy io?

Ny fiafarŗníny toko fahatelo sy ny fiandohaníny toko fahefatry ny bokiníny Hebreo dia sarotsarotra raisina ihany. Araka ny eritreritray, dia izao ny ambangovangoníny tianíny mpanoratra ny epistily holazaina: nanavotra vahoaka iray Andriamanitra, hisitraka ny fitsaharany etỳ an-tany, ary nanome azy io ó raha azo ambara ó ny sabata, ho santatríizany fitahiana izany[75]. Noho ny tsy finoany, dia maty tany aníefitra avokoa ny ankabeazaníireo vahoaka, ary na ireo nentiníi Josoa niditra tany Kanana aza dia tsy nisitraka ny fitsaharaníAndriamanitra, satria ny fampirisihana hiditra aminíizany dia natao taminíi Davida, efa tatỳ aoriana lavitra: ďKoa dia mbola misy sabata fitsaharana ho aníny oloníAndriamanitraÖĒ Ao aminíity toko ity, dia tsy marihina ny toerana hitsaharana, nefa fantatsika etsy andaniny, fa ho aníny vahoakaníAndriamanitra etỳ an-tany, dia mandritra ny Fanjakana arivo taona any Isiraely izany, fa ho aníny kristiana kosa, dia ny tranoníny Ray no fitsaharana andrasaníny Fiangonana. Fa voafaritra mazava kosa ny fepetra hidirana aminíizany fitsaharana izany, dia ny finoana sy ny fankatoavana. Aminíny finoana no idirantsika dieny ankehitriny aminíny fitsaharaníny feoníny fieritreretana; aminíny fankatoavana ny Tompo no andraisantsika anjara dieny izao aminíny asaníny fahasoavany sy iomanantsika hanana anjara koa aminíny fitsaharana ao aminíny fitiavany any an-danitra, toy ny hataoníi Isiraely etỳ an-tany[76]. Ny sabata fitsaharana resahina eto izany dia tsy ilay fitsaharana indray mandeha isan-kerinandro aminíny andro fahafito, fa fitsaharana maharitra ary mbola ho avy, izay tsy azo idirana raha tsy aminíny alalaníny finoana.

4.5 Ny sabata sy ny fahafahana kristiana:

Noho io fahafahana io, moa ve isika afaka mitandrina ny sabata, nefa tsy very na inona na inona aminíizay entiníny fahasoavana?

Tsia, azo antoka fa tsia, satria ny fahafahana kristiana dia midika indrindra fa afaka aminíny asaníny lalŗna ny kristiana, mba hanompo aníAndriamanitra aminíny Fanahy: ďNy zavatra rehetra azoko atao, Ö nefa izaho tsy mety handevozin-javatra na inona na inonaĒ[77]. Ny epistily iray manontolo ho aníny Galatiana dia manameloka mafy indrindra ireo izay mampifangaro ny fahasoavana sy ny lalŗna. Ndeha isika hitanisa andininy vitsivitsy: ďHo aminíny fahafahana no nanafahaníi Kristy antsika; ka tomoera tsara fa aza mety hohazoniníny zioga fanandevozana intsonyĒ[78]. ďFa raha izaho, dia taminíny lalŗna no nahafatesako ny aminíny lalŗna, mba ho velona ho aníAndriamanitra ahoĒ[79], izay midika hoe ďefa maty ny aminíny sabata aho, mba ho velona ho aníAndriamanitraĒ; satria, raha tsy izany, tsy afaka ho velona ho aníAndriamanitra aho, hitia Azy sy hanompo Azy an-kalalahana.

Mbola andininy iray aminíio epistily io ihany: ďAry lazaiko marina indray ó hoy ny apostoly Paoly ó aminíny olona manaiky hoforana rehetra, fa mpitrosa tsy maintsy mankatÚ ny lalŗna rehetra izyĒ[80]. Raha ampiharina aminíny sabata izany, dia azontsika atao hoe: ďAry lazaiko marina indray aminíny olona rehetra manaiky hitandrina ny sabata, fa mpitrosa tsy maintsy mankatÚ ny lalŗna rehetra izyĒ. Manampy izany ny apostoly Jakoba hoe: ďFa na iza na iza mitandrina ny lalŗna rehetra, nefa diso aminíny iray loha, dia meloka aminíizy rehetraĒ[81]. Mahatahotra indrindra ny fahamontsanana vokatry ny fitadiavana hanampy didy avy aminíny Lalŗna aminíny filazantsaraníny fahasoavana! Teny faraníizay henjana no ampiasainíny apostoly Paoly mba hisokatra ny masoníireo zanany ďizay aharariany indray aminíny fiterahanaĒ[82]. Enga anie mba hisokatra toy izany ny masoníny mpamaky tsirairay!

Ho aníny apostoly, ny fampifangaroana ny lalŗna sy ny fahasoavana dia :

- ďfilazantsara hafa, izay tsy filazantsara akoryĒ[83],

- fanafoanana ny fahasoavaníAndriamanitra sy ny vokatry ny fahafatesaníi Kristy[84],

- niantombohana taminíny Fanahy nefa niafarana aminíny nofo[85],

- niaretana foana ho aníny Tompo[86]

- fiverenana indray eo ambaniníny fanozonana[87],

- fahagejana eo ambany zioga fanandevozana[88],

- fahalavoana niala taminíny fahasoavana[89].

Ny epistily ho aníny Kolosiana koa dia miresaka betsaka io lohahevitra mahakasika ny fototra fifandraisantsika aminíAndriamanitra io, nefa tsy hivalampatra aminíizany isika. Ndeha fotsiny hofehezina aminíny ohatra nomeníny apostoly Paoly miresaka ilay fahamarinana mahagaga izay ananantsika ao aminíi Kristy irery ihany: ďEny tokoa, fa ataoko ho fatiantoka avokoa ny zavatra rehetraÖ ka ataoko ho taimboraka ireny mba hahazoako aníi Kristy; ary mba ho hita ao aminy aho tsy manana ny fahamarinako, izay avy aminíny lalŗna, fa izay avy aminíny finoana aníi Kristy, dia ny fahamarinaníAndriamanitra aminíny finoanaĒ[90].



[1] Eksodosy 19. 16,18

[2] Matio 5. 18. Jereo manontolo io andinin-tsoratra io.

[3] Romana 2. 12. Jereo koa Jaona 5. 45

[4] Galatiana 3. 24; Romana 3. 20; 7. 7 sy Galatiana 3. 19

[5] 1 Korintiana 15. 56

[6] 2 Korintiana 3. 7,9; Galatiana 3. 13

[7] Galatiana 2. 19

[8] Romana 3. 9,20

[9] Romana 6. 5-11

[10] Romana 6. 11

[11] Romana 7. 4 sy Galatiana 2. 19

[12] Kolosiana 3. 3

[13] Galatiana 2. 20

[14] Romana 7. 1-4

[15] Efesiana 5. 1-2

[16] Eksodosy 20. 15

[17] Efesiana 4. 28

[18] Romana 13. 8,10

[19] Ohatra Jeremia 17. 19-27

[20] Isaia 58. 13

[21] Romana 2. 14-45

[22] Eksodosy 31. 15-17 sy Ezekiela 20. 12

[23] Eksodosy 16. 22-30

[24] Deoteronomia 5. 12-15

[25] Genesisy 17. 11

[26] Eksodosy 33. 14

[27] Tsy tafiditra ao aminíio isa io ny tsongandahatsoratra misy ny voambolana ďsabbatonĒ, adika hoe ďherinandroĒ. 9 no isaníizy ireo: Matio 28. 1; Marka 16. 2,9; Lioka 18. 12; 24. 1; Jaona 20. 1,19; Asa 20. 7; ary 1 Korintiana 16. 2. Marihina koa ny fampiasana teny roa mitovitovy aminíizany: ďandro alohaníny sabataĒ ao aminíny Marka 15. 42 sy ďsabata fitsaharanaĒ ao aminíny Hebreo 4. 9.

[28] Galatiana 4. 4

[29] Matio 12. 1-8

[30] Romana 8. 14-17

[31] Marka 2. 23-28 (vakio ilay andinin-tsoratra iray manontolo)

[32] Jaona 5. 17

[33] Genesisy 2. 2

[34] Mika 2. 10

[35] Asa 1. 12

[36] Asa 13. 14,27,42,44; Asa 15. 21; 16. 13; 17. 2; 18. 4

[37] 1 Korintiana 9. 20

[38] Asa 20. 7

[39] Asa 15. 28-29

[40] Kolosiana 2. 17

[41] Hebreo 4. 9

[42] Levitikosy 23. 30-32

[43] Ohatra:† Levitikosy 18. 5

[44] Isaia 66. 23 sy Ezekiela 46. 3

[45] Ao aminíny lalŗna, dia ny hoe ďampitsoníny sabataĒ no ahalalŗna io andro fahavalo io: Levitikosy 23. 11-16; jereo koa Levitikosy 9. 1,23-24

[46] Jaona 3. 3

[47] 2 Korintiana 5. 17

[48] Asa 2. 1

[49] 1 Korintiana 12. 13

[50] Hebreo 6. 5

[51] Galatiana 4. 10-11

[52] Jaona 52. 19-26

[53] Asa 20. 6-7 sy 1 Korintiana 10. 16; 11. 23

[54] 1 Korintiana 16. 2

[55] Apokalypsy 1. 10

[56] Ny hoe alahady, na ďdimancheĒ aminíny teny frantsay, dia avy aminíny teny latina hoe ďdies dominicaĒ, na ďandroníny TompoĒ; jereo koa Apokalypsy 1. 10

[57] Fihirana 124 aminíny ďAntsa sy hira fideranaĒ

[58] Eksodosy 16. 23,29-30

[59] Eksodosy 20. 1,2,8-11

[60] Nehemia 9. 13-14

[61] Deoteronomia 5. 2-3

[62] Eksodosy 19 sy 20

[63] Eksodosy 31. 18

[64] Deoteronomia 10. 5

[65] Eksodosy 20. 20

[66] 2 Mpanjaka 18 .4

[67] Matio 22. 36-39

[68] Romana 13. 9

[69] Hebreo 9. 1

[70] Matio 15. 4 sy Marka 7. 10-11. Ampitovio ireo andininy mira-zotra.

[71] Lioka 24. 44 sy Asa 28. 23

[72] Jereo ny fizarana 1.5aminíity asasoratra ity

[73] 1 Tesaloniana 4. 15-18; Apokalypsy 3. 10

[74] Isaia 66. 23 sy Ezekiela 46. 3

[75] Eksodosy 33. 14 sy Nehemia 9. 14

[76] Zefania 3. 17

[77] 1 Korintiana 6. 12

[78] Galatiana 5. 1

[79] Galatiana 2. 19

[80] Galatiana 5. 3

[81] Jakoba 2. 10

[82] Tarazon-dahatsoratra anaovana ny Galatiana 4. 19

[83] Galatiana 1. 6-7

[84] Galatiana 2. 21

[85] Galatiana 3. 3

[86] Galatiana 3. 4

[87] Galatiana 3. 10

[88] Galatiana 5. 1

[89] Galatiana 5. 4

[90] Filipiana 3. 8-9